Er is één grafiek die wat mij betreft alarmerender is dan alle andere grafieken op dit moment en dat is de grafiek met daarin de gemiddelde oceaantemperatuur van de afgelopen 40 jaar. Wellicht heb je hem al wel eens voorbij zien komen, het is deze:
In dit artikel gaan we kijken naar wat er in de grafiek staat, wat dit veroorzaakt, of en waarom dit zo alarmerend is en wat je er zelf aan kan doen.
Wat staat er in de grafiek?
Eerst maar even heel droog: waar kijken we eigenlijk naar? De grafiek laat de gemiddelde temperatuur zien van het wateroppervlak van de hele wereld. Om preciezer te zijn, gaat het om het water tussen 60 graden zuiderbreedte en 60 graden noorderbreedte op een diepte van ongeveer 10 meter. Dat betekent dat de noord- en zuidpool niet meegenomen zijn.
De grijze lijnen geven de data weer tussen 1979 (het begin van deze metingen) en 2022. Deze lijnen laten twee dingen zien. Ten eerste zit er een mooie golfbeweging in de temperatuur met pieken in maart en in augustus. Ten tweede zit er een spreiding in deze data van ongeveer 0.8 graden Celsius. Dus als je één bepaalde dag bekijkt (bijvoorbeeld 3 april) dan zit er tussen de koudste 3 april en warmste 3 april ongeveer 0.8 graden Celsius verschil.
Tot vorig jaar…
Mei 2023 begon de temperatuur opeens te stijgen naar 0.3 graden Celsius boven wat er daarvoor ooit gemeten was. En we zien dat die trend doorzet tot het eind van de metingen in deze grafiek: februari 2024. Gelet op de data van 1979-2022 is dit echt een absurd hoge temperatuur. Waar wordt dat door veroorzaakt?
Wat veroorzaakt de opwarming?
Er zijn verschillende verklaringen te vinden voor de hoge temperatuur van het afgelopen jaar. Laten we naar de drie meest waarschijnlijke verklaringen kijken.
Klimaatverandering
Allereerst wordt er natuurlijk gewezen naar klimaatverandering. In hoeverre is dit niet een heel normale voortzetting van de opwarming van de aarde de afgelopen decennia? Als we inderdaad kijken naar de gemiddelde temperatuur per jaar, dan krijgen we de volgende grafiek:
We zien hier een duidelijk opgaande trend. Toch lijkt die trend niet helemaal te kunnen verklaren wat we zien in 2023 en 2024. Die punten liggen hoger dan je op basis van deze trend zou verwachten. Dus wat kan er nog meer aan de hand zijn?
El Niño
Een tweede verklaring wordt vaak gezocht in het weer-fenomeen El Niño. Dat is een natuurverschijnsel waarbij het water in de grote oceaan eens in de paar jaar warmer is dan gemiddeld. In 2023 begon een El Niño fase, waarbij dus de verwachting is dat de grafiek hoger ligt dan normaal.
Alleen El Niño als verklaring is niet genoeg. Aangezien El Niño eens in de paar jaar zich voordoet, zitten er in de jaren 1979-2022 ook een flink aantal El Niño jaren. En 2023-2024 is 0.3 graden Celsius warmer dan elk eerder gemeten El Niño jaar. Maar samen met klimaatverandering komen we een heel eind. Let bijvoorbeeld op wat er tijdens de laatste sterke EL Niño fase (2015-2016) gebeurde in de grafiek hierboven. In 2015-2016 zien we ook een plotselinge stijging van de watertemperaturen. En inderdaad als we dezelfde grafiek hadden gemaakt eind 2016, dan hadden we het volgende gezien:
Hier zien we ook dat september 2015 to augustus 2016, de temperaturen ook een stuk hoge lagen dan alles wat er tot dan toe gemeten was. Toch ging dit slechts over een verhoging van ongeveer 0.15 graden Celsius, waar we nu een verhoging zien van 0.3 graden Celsius.
Daarnaast wordt er nu ook melding gemaakt van een grote stijging van de watertemperatuur in de noord-oostelijke Atlantische oceaan, terwijl El Nino een fenomeen is in de stille oceaan. De stijging van de temperatuur van de Atlantische oceaan is niet te zien in de data uit 2015-2016. Dus hoe zit dat dan?
Luchtvervuiling
Het laatste puzzelstukje om te toegenomen temperatuur te verklaren komt van kleine deeltjes in de lucht. Sommige deeltjes in de lucht kunnen zonlicht weerkaatsen voordat het de aarde raakt. Het licht dat daarmee teruggekaatst wordt, kan de aarde vervolgens niet meer opwarmen. Dus als er veel van die deeltjes in de lucht hangen, kan dat een koelend effect hebben op de aarde.
Weinig deeltjes in de lucht betekent dus een hogere temperatuur. Eén type deeltje dat wel eens genoemd wordt en dit effect heeft is Saharazand. Maar ik kan weinig data vinden dat erop wijst dat er in 2023-2024 relatief weinig Saharazand in de lucht zat.
Het lijkt aannemelijker dat de grote stijging in temperatuur veroorzaakt wordt door een vermindering van zwavel in de atmosfeer, bijvoorbeeld zwaveldioxide. Tot voor kort stootte de scheepvaart veel zwavel uit tijdens de verbranding van stookolie.
Vanaf 1 januari 2020 stelt de EU strenge eisen aan de de hoeveelheid zwavel in stookolie, wat wereldwijd de scheepvaart een stuk schoner heeft gemaakt en de luchtkwaliteit sterk heeft verbeterd. Het zou goed kunnen dat tot dat moment, de zwavel in de atmosfeer heeft verbloemd hoeveel het klimaat al aan het veranderen was. En nu er minder zwavel in de lucht zit, zien we opeens het volle effect van broeikasgassen.
Dus wat is de oorzaak?
Waarschijnlijk is wat we nu zien een gevolg van zowel klimaatverandering, El Niño als minder luchtvervuiling. Klimaatverandering zorgt voor een opgaande trend. El Niño zorgt voor een jaar dat warmer is dan gemiddeld en vermindering van zwavel in de lucht zorgt voor een extra stap in de temperatuur.
Waarom is dit alarmerend?
Aangezien je op deze website bent beland, snap je waarschijnlijk al wel dat een snel veranderende temperatuur op aarde veel vervelende gevolgen kan hebben. Toch is het goed om nog even te herinneren dat de oceanen verreweg het grootste gedeelte van de extra warmte door klimaatverandering in zich opnemen. We hebben het dan over ongeveer 90%. Een stijging in de temperatuur van de oceanen betekent dus een enorme toename van de hoeveelheid warmte op aarde.
Een direct waarschijnlijk gevolg is dat er ook meer water uit de oceanen verdampt. Dit leidt vervolgens weer tot meer neerslag per neerslaggebied, oftewel: extremer weer. Een weer-fenomeen dat hier specifiek veel mee te maken heeft zijn orkanen. Die vormen zich boven de oceaan en worden groot door gebruik te maken van energie in warm water. In het algemeen geldt: hoe warmer het water, hoe sterker de orkaan.
Wat kan je er zelf aan doen?
Uiteindelijk wordt de opwarming die we zien, veroorzaakt door klimaatverandering. El Niño zorgt alleen voor een snellere opwarming nu, waarschijnlijk gevolgd door een langzamere opwarming in de komende paar jaar. Een betere luchtkwaliteit zorgt daarnaast voor een eenmalige stap in de temperatuur. De lange termijn trend daarentegen wordt veroorzaakt door klimaatverandering.
Gelukkig is er inmiddels heel veel bekend over klimaatverandering en is er veel dat je zelf kunt doen.
1. Breng je eigen milieu-impact in kaart. Doe bijvoorbeeld een test op www.mijnverborgenimpact.nl of vergelijk direct de impact van verschillende aspecten van je consumptiegedrag.
2. Pas Efficiënte duurzaamheid toe. Als je teveel moeite steekt in dingen die weinig impact hebben, dan houd je het niet vol en heb je nog eens geen impact ook. In algemene zin hebben de volgende punten het meeste impact:
3. Koop minder spullen. Spullen hebben voor de gemiddelde Nederlander de grootste milieu-impact van alle categorieën. Koop vooral zo weinig mogelijk elektronica.
4. Reis minder vaak en minder ver. Onafhankelijk van welk vervoersmiddel je gebruikt, reizen heeft milieu-impact. Dit geldt in het bijzonder voor vliegen.
5. Ga meer plantaardig eten in plaats van dierlijke producten. Zie hier voor een aantal tips.
Wat is jou volgende stap om te helpen de grafieken in dit artikel naar beneden om te buigen en te gaan leven binnen de draagkracht van de aarde?