Mijn vliegverslaving, de milieu-impact daarvan en het afkicken

Ik heb een vliegverslaving. Want wat maakt een verslaving een verslaving? Als je aan een middel verslaafd bent, blijf je dat middel gebruiken ook al zorgt dat gebruik voor problemen. Van ex-verslaafden wordt ook wel gezegd dat je altijd een verslaafde zal blijven. Iets in je blijft zich aangetrokken voelen tot het middel waaraan je verslaafd was. Zo is het ook met mij en vliegen. Ook al wist ik dat vliegen slecht is voor het milieu, we vlogen toch één keer per jaar naar een vakantiebestemming. En nu ik niet meer vlieg, is er nog steeds iets in mij dat graag op vliegvakantie wil.

Mijn verslaving merk ik nog steeds als ik langs Schiphol kom. Een aantal jaar heb ik voor mijn werk veel heen en weer gereisd met de trein tussen Delft en Amsterdam, met een overstap op Schiphol. En telkens als ik daar was, ging het kriebelen. Je ziet al die reizigers die net zijn aangekomen of die op het punt staan te vertrekken en je denkt aan de reizen die je zelf gemaakt hebt. Het geeft soms een magisch gevoel om een cabine van een vliegtuig in te stappen en een aantal uur daarna de cabine weer uit te stappen, een compleet andere wereld in. Je zou er bijna high van worden.

Maar ja, net als bij andere verslavingen is het heel aantrekkelijk, maar daarmee nog niet goed. Dus wat is eigenlijk de impact van vliegen? En hoe duur zouden vliegtickets zijn als we klimaatschade in de prijs meenemen?

De milieu-impact

De aanpak van veel artikelen op deze website is dat we het jaarlijks ecologisch budget van één persoon opdelen in 40 gelijke delen en dan kijken wat er in zo’n deel past. Combineer je dan 40 van die delen, dan zou je kunnen zeggen dat je aan je taks zit. Dit is verder uitgelegd in dit artikel dat alle bronnen van milieu-impact vergelijkt. De grafiek voor reizen met verschillende vormen van transport ziet er als volgt uit:

Een van de eerste dingen die opvalt is dat vliegen ongeveer in het midden staat, tussen de trein en de auto in. Het kernprobleem van vliegen zit dan ook niet per se in de milieu-impact per kilometer, maar meer in het gemak waarmee je grote afstanden aflegt.

Wat niet in deze grafiek staat is dat opstijgen met een vliegtuig relatief veel impact heeft. Voor 1/40^ste van je jaarlijks ecologisch budget kan je 4 keer per jaar opstijgen; 2 rechtstreekse retourtjes dus. Als we dat opstijgen even niet meerekenen is het sowieso interessant om te zien dat als je in je eentje in een brandstofauto zit, je beter had kunnen vliegen.

Laten we het concreet maken met voorbeelden uit mijn leven. Hoeveel impact heeft bijvoorbeeld een retourtje Zuid-Afrika? Dat is ongeveer 19400 kilometer en als je rechtstreeks vliegt stijg je 2 keer op. De vliegreis alleen vult daarmee in het totaal 29 van de 40 taartstukken uit je jaarlijks ecologisch budget? Je leest het goed, alleen die vliegreis al zorgt ervoor dat je je jaarlijks ecologisch budget voor ongeveer driekwart vult.

Een retourtje Gran Canaria is uiteraard een stuk minder vervuilend, maar vult nog steeds 10 van de 40 taartpunten van je jaarlijks ecologisch budget. Dat is dus toch ook al 25%.

In een eerder artikel liet ik mijn milieu-impact door de jaren heen zien. Als ik in die data de categorie ‘vervoer’ opsplits in vliegen en overig vervoer, dan krijg ik het volgende grafiekje:

Hierin is duidelijk te zien dat als je vliegt, het lastig is om binnen het ecologisch budget van één persoon te blijven.

De prijs van klimaatverandering

Misschien vind je de getallen hierboven schokkend, maar misschien ook wel niet. Want wat betekent een taartpunt van je ecologisch budget nou eigenlijk? Als we eerlijk zijn maken we vaak keuzes op basis van de prijs. Dus wat zou er gebeuren als we de milieu-impact in de prijs van vliegtickets zouden verwerken? Laten we bekijken wat er met de prijs gebeurt als we alleen al naar klimaatimpact kijken.

Sinds 2005 heeft Europa in theorie een elegant systeem om milieuschade te verwerken in prijzen: het Emission Trading System (ETS). Binnen dit systeem worden rechten om broeikasgassen uit te stoten geveild en verhandeld, waardoor bedrijven moeten betalen voor hun uitstoot.

Het ETS is door de jaren flink verbeterd. Steeds meer sectoren en bedrijven vallen onder het systeem. Ook wordt de hoeveelheid beschikbare uitstootrechten tegenwoordig elk jaar verminderd, wat een prijsopdrijvend effect heeft. Al met al heeft dit ertoe geleidt dat de huidige prijs van een ton CO₂ uitstoot rond de 80 euro ligt en korte tijd zelfs boven de 100 euro.

Een prijskaartje hangen aan klimaatschade is erg lastig. De uitkomsten van onderzoeken zijn dan ook divers en erg onzeker. De grootste groep onderzoeken lijkt echter uit te komen op honderden euro’s per ton CO₂, laten we zeggen 500 euro per ton. Veel meer dus dan de huidige ETS prijs.

De echte prijs van vliegen

Vliegen stoot ongeveer 150g CO₂ per km per passagier uit (zie hier). Het retourtje Zuid-Afrika hierboven was 19400 kilometer, wat dus leidt tot 3.75 ton CO₂ per passagier. Binnen het ETS zou dat dus 300 euro kosten, maar de werkelijke klimaatschade ligt waarschijnlijk rond de 1500 euro. En het retourtje Gran Canaria zou eigenlijk 500 euro duurder moeten zijn.

Let op: dit is niet de prijs die een vliegticket zou moeten kosten, maar de extra prijs ten opzichte van de huidige prijs. Op dit moment betalen we niet de echt prijs van vliegen. De vraag is hoeveel we nog zouden vliegen als we wel de echte prijs zouden moeten betalen. En wie betaalt wel de prijs als wij niet zelf de milieuschade compenseren?

Afkicken

Ik ben dus verslaafd. Hoe kom je daarvan af? Ik sluit niet uit dat ik ooit nog wel eens op vliegvakantie ga, maar ik ben al bijna 4 jaar ‘clean’. Ik moet zeggen dat ik daarbij wel geholpen ben door corona, een tijd waarin vliegen en reizen sowieso niet zo makkelijk was. Maar ook sindsdien heb ik nog niet gevlogen.

Hoe langer ik niet gevlogen heb, hoe meer ik wen aan het idee dat ik niet (zo vaak) meer op vliegvakantie zal gaan. Mijn advies voor mede-verslaafden zou dus zijn om eens met jezelf af te spreken twee jaar niet te vliegen. Een soort dry-January, maar dan wat langer en voor vliegen. En maak die twee jaar eens wat reizen dichtbij huis. Er is veel moois om van te genieten op kortere afstand. Kijk dan na een jaar of twee, of je er nog twee vlieg-loze jaren aan vast kan plakken. En ga zo maar door.

Ik ben alvast begonnen. Doe je mee?