Nadat wij thuis bijna 3 jaar geleden besloten radicaal duurzamer te gaan leven, heb ik heel lange tijd één blinde vlek gehad. En ook nu nog vind ik het lastig om erover te schrijven: spullen. Ik heb lange tijd sterk gefocust op de directe milieu-impact van ons huishouden. Hoeveel gas verbruiken we? Hoeveel benzine? En hoeveel elektriciteit? Het idee was dat als we dat allemaal binnen de perken zouden brengen, we goed bezig zouden zijn. Maar is dat wel zo?
Begrijp me niet verkeerd: het verminderen van je directe milieu-impact is een goed idee. Maar onze indirecte milieu-impact in veel gevallen groter dan onze directe impact.
Minder auto gaan rijden? Prima! Maar een auto produceren kost mega veel energie. En dan hebben we het nog niet over de rest van de vervuiling die bij de productie komt kijken. Dus het bezit van die auto is soms nog vervuilender dan het gebruik ervan.
Daarom gaan we in dit artikel kijken naar hoe dat werkt: verborgen impact. Als voorbeeld nemen we een voorwerp dat bijna iedereen heeft en regelmatig vervangt: een smartphone. Het opladen van een smartphone kost niet zoveel energie, hooguit een paar kWh per jaar. Dus zo vervuilend is zo’n ding toch niet?
Directe impact
Om het simpel te houden, bekijken we hier alleen de uitstoot van broeikasgassen. We verwaarlozen dus bijvoorbeeld even het opraken van materialen en de overige vervuiling door bijvoorbeeld mijnbouw.
De hoeveelheid benodigde energie voor opladen verschilt per telefoon, maar laten we zeggen dat dit 7 kWh per jaar is. In Nederland zorgt één kWh aan stroom voor ongeveer 350 gram uitstoot CO2-equivalent, dus die 7kWh zorgt voor 2.45 kg CO2 per jaar. Veel mensen doen slechts twee jaar met hun telefoon. In die periode is de CO2-uitstoot dus 4.9 kg. Dit is je directe impact gedurende die twee jaar:
Het principe van verborgen impact
Om de verborgen impact te berekenen, moeten we kijken naar de hele levenscyclus van de smartphone. Die start in de mijnen waarin de ruwe materialen gewonnen worden. Vervolgens worden deze materialen verwerkt tot halffabricaten (plastics, metalen, etc) die weer verwerkt worden in componenten zoals chips, lampjes, knopjes, schermen etc. Tot slot worden die in elkaar gezet, verscheept en verkocht en belandt het bij jou in huis. Het laatste stukje verborgen impact komt nadat je de telefoon afdankt. In het beste geval worden dan materialen gerecycled, in het slechtste geval worden ze gedumpt.
Transport
Veel mensen denken bij verborgen impact aan transport. En inderdaad: transport voegt impact toe aan onze consumptie. In het geval van een smartphone gaat dit om ongeveer 8 kg CO2-uitstoot. Deze impact zit verstopt in de hele keten. Van de ruwe materialen die van de mijn naar de fabriek vervoerd moeten worden, tot de afvaldiensten die een afgedankte telefoon moeten vervoeren. De impact van transport is dus al groter dan de directe impact:
Productie
Maar dit is lang niet het grootste gedeelte van de verborgen impact. De mijnbouw en productie van een telefoon zorgt namelijk voor ongeveer 55 kg CO2-uitstoot. Dat is dus gelijk al meer dan 10 keer zo veel als de directe impact van een telefoon die je twee jaar gebruikt. Dit verandert het plaatje nogal:
In het totaal betreft de verborgen impact dus 63 kg CO2. Dat is de impact zonder dat je zelf überhaupt de telefoon aan hebt geraakt.
Dus als je elke twee jaar een nieuwe telefoon koopt en je oude afdankt, dan betekent dat, dat je een directe impact hebt van ongeveer 4.9 kg CO2 en een verborgen impact van 63 kg CO2.
Afdanken
We hebben het hierboven nog niet gehad over de milieu-impact van het afdanken. Daar kan je op verschillende manieren naar kijken, waardoor verschillende schattingen óf netto positief zijn, óf netto negatief. Laten we hier de impact van het afdanken dus maar verwaarlozen.
Waar zijn deze cijfers op gebaseerd?
De cijfers hierboven geven een goed beeld van de directe- en verborgen impact, maar je moet ze wel met een korreltje zout nemen. Om tot deze cijfers te komen hebben ik een aantal zogenaamde ‘Life Cycle Assessments’ (LCA) bekeken voor telefoons.
LCAs zijn analyses van de milieu-impact van apparaten, over de hele levenscyclus. Dus vanaf de mijn tot aan het afdanken. Dit soort analyses zijn erg goed, maar nooit perfect en al helemaal niet compleet. Het verschilt per LCA welke levensfasen je meeneemt, welke vormen van milieu-impact je bekijkt en welke aannames je doet. De twee specifieke studies die ik als basis heb genomen zijn deze twee:
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/jiec.13119
https://www.atlantis-press.com/article/25860375.pdf
De getallen in deze studies verschillen wel van elkaar, maar de trend is hetzelfde. Maar is is deze milieu-impact eigenlijk wel groot?
Is de milieu-impact van je smartphone groot?
Als je puur en alleen de impact van je telefoon bekijkt, dan zijn dat misschien enkele procenten van je ‘ecologisch budget’. Dit lijkt op zich niet zoveel, maar bedenk dat dit slecht één ding is van de vele spullen die je bezit. Heb je een laptop, tv, oven, auto, koelkast, etc dan zijn dat stuk voor stuk apparaten met milieu-impact. Zowel direct als indirect. En als je dat bij elkaar optelt, dan ben je zo door je ecologisch budget heen.
Maar waarom zouden wij onze uitstoot verlagen als China elk jaar weer nieuwe kolencentrales opent?
Oké, dus het kopen van spullen heeft een grote (verborgen) impact. Maar we zijn in Europa toch goed bezig met het verlagen van onze milieu-impact? Laat China eerst maar eens stoppen met het bouwen van kolencentrales!
Dat is tenminste een argument dat ik nog steeds regelmatig voorbij zie komen. Als je het principe van verborgen impact op je in laat werken, snap je dat dit onzin is. China bouw die kolencentrales niet (alleen) voor zichzelf, ze bouwen die centrales voor onze spullen. Extra reden dus om te kijken hoe we de milieu-impact van spullen kunnen verlagen.
Wat jij kunt doen:
Heb jij mensen in je netwerk die wel een opfrissertje ‘Verborgen impact’ kunnen gebruiken? Deel dan dit artikel op je socials. Een makkelijkere manier van impact maken is er niet!
En wil je meer weten of de milieu-impact van je spullen verlagen? Meldt je hieronder dan gratis aan om een e-mailtje te krijgen zodra er artikelen online hierover online komen:
Enne.. als ik alleen tweedehands smartphones koop, hoe zit het dan?
Want op zich is die al geproduceerd en door iemand afgedankt (0 impact! hoera!) maar misschien moet iemand anders nu wel een nieuwe kopen, of moedig ik aan dat anderen ieder jaar een nieuwe kopen, omdat ze hem toch met slechts (?!) een paar honderd euro verlies weer kunnen doorverkopen..
Ja, goede vraag. Ik heb nog in de planning staan een artikel over tweedehands spullen te schrijven. Ik denk dat je een deel van de overwegingen al goed weergeeft. Je moet namelijk altijd bedenken dat je die tweedehands spullen alleen hebt omdat iemand anders ze vroegtijdig afdankt.
Het wordt een soort boekhouden: hoeveel milieu-impact schrijf je af in welke periode?
Ik herinner dat Babette Porcelijn wel een mooie vuistregel had: reken voor de impact van tweedehands spullen tov eerste hands dezelfde verhouding als tussen de originele nieuwprijs en de tweedehands prijs.