Vliegen is een hot topic in discussies over duurzaamheid. Regelmatig kom ik discussies tegen over de impact van vliegreizen op het milieu waarin mensen elkaar niet lijken te begrijpen. Aan de ene kant zijn er mensen voor wie vliegen echt een doodzonde is. En aan de andere kant zijn er mensen die vinden dat er geen maat hoeft te staan op vliegreizen.
Daarom gaan we in dit artikel kijken naar hoe groot de impact van vliegen nou eigenlijk is. Is dat slechts 2% van het totale probleem, wat sommige mensen zeggen. Of is het verreweg de grootste impact van allemaal, wat andere mensen beweren?
Spoiler: het hangt er vanaf op welke schaal je meet. Laten we eerst eens op wereldschaal kijken
Schaal 1: Wereldschaal
Als we op wereldschaal kijken hebben de mensen gelijk die stellen dat vliegen slechts voor 2% van de broeikasgassen verantwoordelijk is. Zie daarvoor de volgende grafiek van het aandeel luchtvaart in de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen:
Zoals je kunt zien is het percentage nu rond de 2.5%. Vergeet daarbij even de laatste twee datapunten, die door Covid-19 komen. Het aandeel stijgt wel, maar niet enorm hard. Daarbij moet ik wel opmerken dat als het om klimaatverandering gaat, de historische bijdrage van vliegtuigen iets groter is, namelijk rond de 4%. Dat komt met name door het effect van vliegen op andere atmosferische stoffen zoals ozon, aerosolen, water, etc.
Klopt het dus dat het wel meevalt met de impact van vliegen? Om die vraag te beantwoorden moeten we naar een kleinere schaal kijken:
Schaal 2: Nederland
Het probleem met kijken naar de wereldschaal is dat een heel groot gedeelte van de mensen op aarde nog nooit heeft gevlogen. Waar vliegen in Nederland niet heel vreemd is, is vliegen voor een gemiddeld persoon in (noem eens iets geks) Somalië uitgesloten. Dus laten we eens naar Nederland kijken.
Als we kijken naar het aandeel van de luchtvaart in de uitstoot van broeikasgassen in Nederland, dan komt dit uit op ongeveer 6.5%. De gemiddelde uitstoot van een Nederlander bestaat dus voor een groter gedeelte uit vliegen dan bij een gemiddelde wereldburger. Historisch gezien zou dit ongeveer overeen moeten komen met 10.5% bijdrage aan de opwarming van de aarde.
Een 10.5% bijdrage aan klimaatverandering is al best een flink aandeel. Toch is het goed om te beseffen dat de ruimte meerderheid van de Nederlanders helemaal niet vliegt. In 2023, vloog slechts 40% van de mensen minimaal één keer.
Bekijk bijvoorbeeld eens de volgende grafiek. Daarin staat op de horizontale as de bevolking geordend van mensen die het minste vliegen (links) tot mensen die het meeste vliegen (rechts). Op de verticale as staat het opgetelde percentage van de hoeveelheid vliegreizen. Als iedereen evenveel zou vliegen, zou je zwarte schuine lijn krijgen. Dan zou bijvoorbeeld 25% van de bevolking 25% van van de vliegreizen maken. Maar dat zien we niet:
Wat we wel zien, is dat in 2023, de eerste 60% van de bevolking in het totaal 0% van de vliegreizen maakte. De ruime meerderheid van de Nederlanders vloog dus helemaal niet in 2023.
Wat we ook zien is dat minder dan 5% van de Nederlanders, verantwoordelijk is voor meer dan 50% van de vliegreizen. Dus laten we eens kijken naar wat vliegen doet met je persoonlijke milieuvervuiling.
Schaal 3: Persoonlijk
Een gemiddelde Nederlander stoot ongeveer 9.000 kg CO2 uit per jaar. Daar zit natuurlijk een flinke spreiding in, want daarmee middelen we ook alle vliegreizen uit die je in de grafiek hierboven kon zien. Maar laten we er even vanuit gaan dat jij de gemiddelde Nederlander bent. En stel dat je per jaar één keer een retourvlucht naar Gran Canaria neemt. Een dergelijke reis stoot ongeveer 1.000 kg CO2 uit. Dat is dan dus ongeveer 11% van je totale uitstoot.
Als we weer dezelfde schaling meenemen om andere effecten qua klimaatverandering mee te nemen, dan is het ongeveer 18% van je totale bijdrage aan klimaatverandering. Merk hierbij op dat dit een onderschatting is, want de uitstoot van de gemiddelde Nederlander hangt voor een groot gedeelte af van een kleine groep Nederlanders die veel consumeert en veel vliegt.
Laten we (om het nog concreter te maken) kijken naar mijn persoonlijke milieu-impact en wat vliegen daarmee zou doen.
Wat vliegen zou doen met mijn eigen milieu-impact
Om mijn persoonlijke milieu-impact bij te houden, kijk ik het liefst breder dan alleen klimaatverandering. Naast broeikasgassen, zijn biodiversiteit, chemische vervuiling, etc ook van belang. Om meerdere aspecten mee te nemen, gebruik ik de maatstaven van Think Big Act Now. Een uitgebreidere analyse van mijn historische milieu-impact kan je vinden in dit artikel.
Als we dan kijken naar mijn ecologische voetafdruk door de jaren heen, dan zien we onderstaande grafiek. In deze grafiek zien we het aantal aardes dat nodig zou zijn als iedereen zou leven zoals ik. Bedenk daarbij dat we natuurlijk maar één aarde hebben:
Kijk dan bijvoorbeeld eens naar 2018, een jaar waarin we ruim 3 aardes nodig hadden. 36% van onze milieu-impact in dat jaar kwam door vervoer, waarvan ongeveer de helft van vliegen afkomstig was. Dus dan kom je ongeveer uit op de 18% die we ook zagen bij de gemiddelde Nederlander.
Maar kijk nu eens naar 2023, het laatste jaar in de grafiek. Dat is het eerste jaar dat wij thuis binnen de draagkracht van de aarde leefden. In dat jaar hebben we niet gevlogen; als je wel vliegt is het extreem moeilijk om binnen de draagkracht van de aarde te leven. Zo had namelijk onze milieu-impact eruit gezien als we dat jaar wel hadden gevlogen:
De linkerkant laat zien hoe onze huidige impact precies binnen één aardbol past. Een retourtje van 6.000 km (oostkust VS bijvoorbeeld) zou deze impact x1.5 doen. Dus dat ene retourtje is 50% van onze huidige jaarlijkse milieu-impact!
Conclusie
Afhankelijk van hoe je kijkt, heeft vliegen dus een relatief kleine (2%) of een heel grote (tientallen procenten) impact op het milieu. Ik denk dat het persoonlijke perspectief het meest eerlijk is, en dan moet je volgens mij concluderen dat vliegen enorm vervuilend is.
Door alleen minder te vliegen, gaan we de wereld niet redden. Maar als we blijven vliegen, is dat al helemaal onmogelijk. Gelukkig kan ik uit ervaring vertellen dat minder vliegen niet betekent dat je minder lol hebt. Zelf zijn we inmiddels 5 jaar vliegvrij en hebben we fantastische vakanties gehad in Europa, merendeel met onze elektrische auto. Doe jij mee?
Vind jij het ook belangrijk dat we eerlijk zijn over milieu-impact? Deel je dit artikel dan op social media (of geef even een duimpje op LinkedIn) en activeer je hieronder gratis de nieuwsbrief?