In een eerder artikel hebben we gekeken naar wat het betekent om een ‘ecologische voetafdruk’ te hebben. Zoals in dat artikel genoemd is de ‘voetafdruk’ natuurlijk een vergaande versimpeling van de werkelijkheid.
De theorie van de donut-economie is een iets minder vergaande versimpeling en laat verschillende dimensies zien van ecologische belasting. Daarnaast kijkt deze theorie naar wat er nodig is om een goed leven te kunnen leiden. Daarom gaan we in dit artikel kennismaken met de donut-economie.
De donut economie gevisualiseerd
De bovenstaande afbeelding laat het concept van de donut-economie zien (ontwikkeld door Kate Raworth). Je moet het plaatje zo zien dat hoe verder je van het midden van de donut bent, hoe meer je hebt (van wat dan ook). Dus iemand die helemaal niets heeft die zit in het midden van het plaatje en iemand die heel veel heeft, zit aan de buitenkant. Het idee is dat er twee grenzen zijn waarbinnen een goed leven mogelijk is. Als we te weinig hebben, dan raken we de binnenste rand van de donut: de sociale basis. Als we teveel hebben, dan putten we de aarde uit: het ecologisch plafond. Laten we deze twee één voor één bespreken.
De sociale basis
Aan de binnenkant van de donut zitten de dingen die we nodig hebben om in onze behoeften te voorzien. In het plaatje hierboven zijn dat:
- Water
- Voedsel
- Gezondheid
- Opleiding
- Werk en inkomen
- Vrede en gerechtigheid
- Politieke inspraak
- Sociale gelijkheid
- Gendergelijkheid
- Huisvesting
- Netwerken en energie
Dat zijn onze basisbehoeften. Als we van al deze dingen genoeg hebben, dan hebben we genoeg om een goed leven te kunnen leiden. Als we aan de andere kant te weinig hebben, dan hebben we onvoldoende mogelijkheden om een goed leven te leiden.
Het ecologisch plafond
Aan de buitenkant van de donut zitten ecologische grenzen waarbinnen we moeten blijven om de aarde niet uit te putten. In het plaatje hierboven zijn dat:
- Klimaatverandering
- Verzuring van oceanen
- Chemische vervuiling
- Stikstof- en fosforverzadiging
- Zoetwatergebruik
- Landgebruik
- Verlies van biodiversiteit
- Luchtvervuiling
- Aantasting van de ozonlaag
Als we over deze grenzen heen gaan, putten we de aarde uit en krijgen we in de toekomst problemen om in onze behoeften te voorzien. Als we nu bijvoorbeeld alle voorraden metalen opmaken, kunnen we in de toekomst het gebruik van elektronica wel vergeten (uiteraard geldt dit niet als we materialen recyclen). Of als we nu de biodiversiteit teveel aantasten, gaan we in de toekomst problemen hebben met onze voedselvoorziening. En ga zo maar door.
Het artikel gaat door onder dit blok.
Even tussendoor
Vind je de inhoud van dit artikel interessant? Zouden meer mensen dit moeten lezen? Dat kan!
Als je dit artikel deelt op social media, zorg je er voor dat meer mensen dit artikel gaan lezen. Kleine moeite, grote impact!
En als je dat nog niet gedaan hebt, meld je hier aan om op de hoogte te blijven:
Het goede leven
Het idee van de donut-economie is dat we op zoek moeten naar een leven waarin iedereen boven de sociale basis leeft, maar onder het ecologisch plafond blijft. In het plaatje hierboven betekent dat, dat we op de groene ‘donut’ leven. Dan hebben we genoeg om een goed leven te hebben, terwijl we de aarde niet kapot maken.
De huidige stand van zaken
Uiteraard is het lastig om precieze getallen te geven aan hoe we als mensheid op dit moment leven ten opzichte van de sociale basis en het ecologisch plafond. Maar dat betekent niet dat we het niet moeten proberen. De figuur hierboven is de beste poging hiertoe van Kate Raworth, de bedenker van het concept van de donut-economie. Dit plaatje gaat over de wereld als geheel en niet over (bijvoorbeeld) Nederland specifiek. Maar soortgelijke plaatjes zou je kunnen maken voor een bepaalde regio.
Wat de bovenstaande figuur laat zien is dat we als mensheid minimaal 4 van de 9 ecologische grenzen overschrijden: klimaatverandering, stikstof- en fosforverzadiging, landgebruik en verlies van biodiversiteit. Inmiddels laat onderzoek zien dat er ook op het gebied van zoetwatergebruik en chemische vervuiling de ecologische grenzen aan het overschrijden zijn.
Het goede nieuws is dat we qua verzuring van de oceanen, luchtvervuiling en aantasting van de ozonlaag nog aan de goede kant van de streep lijken te zitten.
Aan de binnenkant van de donut zien we dat we wereldwijd ook nog flink tekort schieten. Elk van de 12 maatstaven scoort onder de sociale basis. Bij sommigen zijn twee niveaus rood te zien, dat komt omdat er twee verschillende manieren zijn gebruikt om die maatstaven te meten. Merk wel op dat deze data gebaseerd is op de mensheid als geheel en niet op alleen Europa of Nederland. Als je alleen naar Europa kijkt dan is onze sociale basis een stuk beter, maar onze overschrijding van het ecologisch plafond een stuk heftiger. Dit is het plaatje dat de universiteit in Leeds maakte over de Europese donut:
De categorieën qua ecologisch plafond zijn hier overigens wel net iets anders dan de wereld-donut die we hierboven zagen, maar het idee is hetzelfde.
Conclusie
Al met al is de donut-economie een inspirerende manier van denken. Hoe leven we op zo’n manier dat we een goed leven kunnen leiden (de sociale basis) zonder de aarde kapot te maken (het ecologisch plafond)?
Als je wilt weten hoe je hier praktisch vorm aan kunt geven, check dan vooral andere artikelen op deze website of meld je aan onderaan de pagina om op de hoogte te blijven.