Van energielabel E naar A++ met een huis uit 1908. Deel 2 van 3: Isolatie

Lees deel 1 over zonnepanelen hier

In 2016 kochten mijn vrouw en ik een huis uit 1908 met energielabel E. Bijna acht jaar (en flink wat verduurzamingsprojecten) later, zou ons huis vandaag de dag een indrukwekkend energielabel A++ verdienen. Maar hoe hebben we deze transformatie mogelijk gemaakt? Wat waren onze overwegingen en kosten? En wat zijn de opbrengsten?

Dit is het tweede deel van een driedelige serie waarin ik onze reis van de afgelopen acht jaar in dit huis deel. In dit tweede deel kijken we naar een cruciale stap in de verduurzaming van elk huis: isolatie. Meld je alvast aan voor de nieuwsbrief om een e-mail te krijgen als deel 3 uit de serie online staat!

We hebben het huis geïsoleerd in 5 stappen, verdeeld over 5 jaar, te beginnen in 2020.

2020: Dakisolatie

In 2020 begonnen we met isoleren. Er is geen vaste volgorde waarin je een huis moet isoleren, maar het helpt natuurlijk om te beginnen met de plekken waar het het warmst wordt en waar op dit moment de minste isolatie zit. Dus zijn we begonnen met ons dak. De doorsnede van ons huis ziet er ongeveer als volgt uit.

Uit het stadsarchief kon ik opmaken dat de platte daken uit 2000 waren en ongeveer 8-10cm EPS (piepschuim) isolatie hadden. Dat was dus al wel prima. Het schuine dak was een ander verhaal. Toen we het schuine gipsen plafond weghaalden, kwamen we erachter dat er ongeveer 2-3cm steenwol aanwezig was. Dat hebben we vervangen door 12cm PIR platen.

Het nadeel van PIR is dat de productie ervan relatief milieu-vervuilend is. Het voordeel is dat het per cm dikte fantastisch isoleert. En omdat ons huis relatief klein is, hebben we toch voor PIR gekozen. Als je meer ruimte hebt zou je bijvoorbeeld steenwol, glaswol of PIF kunnen gebruiken. Kijk vooral even op de site van Milieu Centraal voor extra informatie over verschillende materialen.

2021: Gevelisolatie woonkamer

Zoals gezegd is ons huis uit 1908. Aangezien spouwmuren pas rond 1930 een ding werden, hebben we geen spouwmuren. De beste manier om goede muurisolatie te regelen is dan het plaatsen van voorzetwanden. Het nadeel daarvan is dat je een beetje ruimte van je huis af snoept. In mijn ervaring is dit in je hoofd veel erger dan in de praktijk, want in de praktijk mis je die 10-15 cm meestal niet echt. Maar het is wel iets om even rekening mee te houden.

Op de begane grond aan de voorkant was de muur nog helemaal niet geïsoleerd. Daar hebben we een voorzetwand laten maken van 8.1cm dik, wat echt een heel nette isolatiewaarde geeft. Wederom hebben we voor PIR gekozen om het ruimteverlies te minimaliseren.

2023: Muurisolatie eerste verdieping voor

Eind 2022 hebben we een adviseur langs laten komen om te kijken of ons huis inmiddels klaar was voor een warmtepomp. De conclusie was dat dit bijna het geval was. Als we HR++ glas zouden installeren en nog wat muurisolatie zouden aanbrengen, dan zou het lukken met een 6kW warmtepomp. Dus hebben we eerst de buitenmuur van de kamer aan de voorkant op de eerste verdieping zelf geïsoleerd met 12cm PIR.

2023: HR++ glas

Later in 2023 hebben we ons ‘normale’ dubbelglas laten vervangen door HR++ glas. Dat voelde een beetje vreemd, want zo slecht was het glas dat we hadden toch helemaal niet? Toch verdwijnt er bij dubbel glas nog een redelijke hoeveelheid warmte uit je huis en blijkt het er milieutechnisch uit te kunnen om het te vervangen. HR++ glas heeft dan ook een ruim 2x zo goede isolatiewaarde als dubbel glas. Als je je ramen gaat vervangen, kijk dan vooral ook even naar tripel glas en vacuumglas!

Op twee plekken hebben we het glas niet laten vervangen. Dat zijn onze slaapkamer op zolder en de gang op de benedenverdieping. De reden hiervoor is dat we die ruimtes echt nooit verwarmen.

2024: Muurisolatie eerste verdieping achter

Het allerlaatste stukje buitenkant van ons huis dat nog geïsoleerd moest worden was de muur van de slaapkamer op de eerste verdieping achter. Ook hier hebben we 8.1cm PIR tegenaan laten zetten.

Op deze plaats was de dikte van de isolatie nog wel het meest kritisch van alle muren. Dat komt omdat de kamer 2.10 meter diep was en door de isolatie 2.01 meter diep zou worden. Dat betekent dat je tussen de muren precies een bed kwijt kunt van 2m lang, mits je een bed hebt zonder hoofd en voeteneind. Aangezien je die niet makkelijk in de winkel kunt kopen (laat staan als je een hoogslaper wilt), heb ik die zelf ontworpen en gebouwd.

Het financiële plaatje (dak, muur en vloer)

De opbrengst van isolatie is wat minder makkelijk te bepalen dan dat van zonnepanelen. Dus hier moeten we een aantal aannames doen. Ik zal hier die aannames en berekening laten zien. Mocht je dat wel geloven, kan je natuurlijk gelijk doorscrollen naar de tabel met conclusies.

Laten we er even vanuit gaan dat we onze thermostaat op 19 graden zetten. Als het buiten kouder is dan 19 graden, dan gaat er dus warmte door de muren, het dak en de vloer naar buiten. Als we naar 2023 kijken, dan zijn er 11 maanden met een gemiddelde buitentemperatuur van onder de 19 graden. Gelukkig hoeven we niet 11 maanden per jaar te stoken, want in het voorjaar en de zomer schijnt de zon overdag veel, vaak genoeg om te voorkomen dat ’s nachts de verwarming aan moet. Dus laten we aannemen dat we netto moeten stoken in de maanden oktober tot en met april. In die maanden was het in 2023 gemiddeld 7.9 graden buiten. Dat betekent dus een temperatuursverschil van gemiddels 19-7.9 = 11.1 ^oC.

Rd-waardes

Hoe goed een bepaald materiaal isoleert wordt vaak uitgedrukt in een Rd-waarde. Wij hebben thuis veel geisoleerd met PIR. Als voorbeeld: PIR van 10cm dik, heeft een Rd-waarde van 4.5 m² K per W. Dit betekent dat er 1/4.5 = 0.22 W per m² per ^oC aan vermogen door de muur gaat. Als we dan muren bekijken per vierkante meteren een temperatuursverschil van 11.1 ^oC aannemen, betekent dat een warmteverlies van 0.22 * 11.1 = 2.44W per vierkante meter. Ter vergelijking: een ongeisoleerde bakstenen muur heeft een Rd-waarde van ongeveer 0.5. Dat betekent een gemiddeld warmteverlies van (1/0.5) * 11.1 = 22.2W voor datzelfde stukje muur.

Over een tijd van 7 maanden (oktober t/m april) betekent een ongeïsolerde muur een warmteverlies van ongeveer 22.2 W x 24 uur x 7 maanden x 30 dagen / 1000 = 112 kWh per vierkante meter. Als je dit zou isoleren met een Rd-waarde van 4.5, dan neemt dit af naar 12 kWh per vierkante meter.

Ons huis heeft ongeveer 92 vierkante meter muur, dak en vloer. Dus als dat niet geisoleerd zou zijn, zouden we ongeveer 10300 kWh per jaar kwijt zijn aan warmte door de muren, oftewel ongeveer 1030 kuub gas. Bedenk dat dit compleet nutteloos warmteverlies is, in tegenstelling tot bijvoorbeeld ventilatie, dat wel nuttig is. Als we even aannemen dat ons huis gemiddels een Rd-waarde heeft van 3.3, dan is dat warmteverlies niet 1030 kuub gas, maar slechts 156 kuub. Dit is een totale besparing van ongeveer €1100 euro per jaar. Dat is bijna €12 per vierkante meter per jaar. Als je rekent met 200 euro per vierkante meter om je muur te isoleren, komt je dus uit op een terugverdientijd van 16.7 jaar. Als je alles zelf doet, dan kan het zeker goedkoper en heb je je kosten er dus sneller uit.

Het financiële plaatje (glas)

Voor glas gelft eenzelfde soort berekening als hierboven. De isolatiewaarde van glas wordt vaak uitgedrukt in de U-waarde, wat vergelijkbaar is met 1 gedeeld door de Rd-waarde van isolatiemateriaal. Enkel glas heeft een U-waarde van ongeveer 5.8 W per vierkante meter per graad temperatuursverschil. Voor dubbel glas is dat 2.7 en voor HR++ glas ongeveer 1.1. Dus enkel glas laat 5.3x zoveel warmte door als HR++ glas!

Wij hebben in 2023 in het totaal 12.6 vierkante meter dubbel glas laten vervangen door HR++ glas. Als we weer uit gaan van de 11.1 graden verschil gedurende 7 maanden, dan laat het oude dubbel glas ongeveer 2.7 W x 11.1 graden x 12.6 vierkante meter = 378W aan vermogen door. In 7 maanden tijd is dat gelijk aan 1885 kWh, of 188kuub gas, of €236 euro per jaar. Het heeft ons in het totaal €5121.68 euro gekost, wat neer komt op een terugverdientijd van 22 jaar. Een stukje minder voordelig dus dan muurisolatie, maar je haalt het er uiteindelijk nog steeds uit.

Tot slot

Hierboven hebben we vooral gekeken naar het financiële plaatje. Helaas is dat financiële plaatje vaak niet hetzelfde als het milieu-technische plaatje. Milieu-technisch is de terugverdientijd vaak een stuk korter dan financieel. Mochten we als samenleving het nog een keer voor elkaar krijgen om de ecologische prijs van producten in de financiële prijs te verwerken, dan kan je er vanuit gaan dat de terugverdientijd een stuk korter wordt.

Daarnaast hebben we het nog niet gehad over het comfort dat deze verduurzamingen met zich mee brengen. Het is een stuk comfortabeler om in de buurt van een geisoleerde muur te zitten, dan in de buurt van een ongeisoleerde. Dus het maakt je huis ook gewoon een fijnere plek om te wonen.

Tot slot heb je misschien opgemerkt dat ik het niet over vloerisolatie heb gehad. Dat komt omdat dat nog een avontuur op zich was, dat ik vertel in deel 3 van deze serie, dat gaat over de verwarming van ons huis: