8 Stappen richting duurzaam wonen

Hoe we wonen bepaalt voor een aanzienlijk deel onze impact op het milieu. In de top 10 categorieën met de meeste impact staat wonen op 3 voor de gemiddelde Nederlander. Dit is natuurlijk niet (helemaal) van de ene op de andere dag te veranderen. Daarom is het goed om daar snel bewust van te zijn. Wat zijn nu dus de dingen aan wonen die onze milieu-impact beïnvloeden? En hoe kunnen we dat veranderen?

In dit artikel gaan we kijken naar een algemeen stappenplan voor een duurzame woning. We gaan nog niet heel diep in op de verschillende stappen, dat is voor een andere keer. Zo zoomen we steeds meer in op waar onze milieu-impact precies zit en komen we tot concrete acties om dit aan te pakken. Eerst even de grote lijnen.

De getallen

In een eerder artikel heb ik een overzicht gegeven van hoeveel impact verschillende onderdelen van onze levensstijl hebben. De insteek daarvan was om een lijst te hebben van dingen die allemaal 1/40^e van het ecologisch budget van één persoon vertegenwoordigen. De onderdelen uit die lijst die met wonen te maken hebben staan hieronder:

Onderdeel	Hoeveelheid	Eenheid
Oppervlakte	13	Vierkante meter per persoon
Elektriciteit met zonnepanelen	2700	kWh per jaar per persoon
Elektriciteit zonder zonnepanelen	610	kWh per jaar per persoon
Gas	50	kuub per jaar per persoon

Een gemiddeld huishouden woont op 65 vierkante meter per persoon, gebruikt 3500 kWh elektriciteit en 1200 kuub gas. Als we aannemen dat dit voor twee personen zonder zonnepanelen is, is dit gelijk aan 20 van de 40 taartpunten uit het ecologisch budget van één persoon (zie nogmaals hier voor de uitleg daarover).

Als je in zo’n huishouden woont, spendeer je dus de helft van je ecologisch budget aan je huis. De verdeling tussen bouw en onderhoud van het huis, elektriciteit en gas is als volgt:

Of in getallen:

> Bouw en onderhoud: 5 taartpunten
> Elektriciteit: 3 taartpunten
> Gas: 12 taartpunten (waarvan 2 voor douchen, 1 voor koken en 9 voor je huis verwarmen)

De helft van je ecologisch budget spenderen aan je manier van wonen, is heel veel. Of eigenlijk: er blijft zo weinig over voor de andere leuke dingen, dat is jammer. Gelukkig is het mogelijk deze taartpunten flink te verkleinen. Laten we dus maar beginnen!

Isolatie

We zien in de figuur hierboven, dat voor een doorsnee huishouden de grootste impact qua wonen zit in het verwarmen van het huis als het koud is buiten. De reden dat je überhaupt je huis moet verwarmen is dat er constant warmte je huis verlaat via muren (20%), vloer (15%), dak (30%), ramen/deuren (15%) en ventilatie (20%), zie de figuur hieronder. Dit aanpakken is dus cruciaal.

Behalve de ventilatie, is de warmte die je huis verlaat in de winter nutteloos. Terwijl dit warmteverlies gelijk staat aan 7 taartpunten uit je ecologisch budget. Een van de belangrijkste acties die je kunt nemen is dus:

Actie 1: Isoleer je huis

Waar je begint met isoleren maakt in principe niet zoveel uit, maar natuurlijk is het slim om te beginnen met de ruimtes die je het meest verwarmt en die het minst geïsoleerd zijn. Bij ons was dat het dak, gevolgd door de woonkamer. Als je een beetje handig bent kan je veel zelf doen, maar er zijn ook veel bedrijven die dit voor je doen.

Dingen die je sowieso zelf kan doen zijn bijvoorbeeld tochtstrips aanbrengen en het dicht doen van de gordijnen als het donker is buiten. In een later artikel gaan we dieper in op typen isolatie en hoe ons huis uit 1908 qua isolatie inmiddels weinig onder doet voor een nieuwbouwhuis.

Grootte van je woning

Een van de opvallende onderdelen in de lijst met milieu-impact van je huis, is de oppervlakte van je huis. Want wat heeft dat nou weer met duurzaamheid te maken? De oppervlakte van je huis is een simpele maatstaf voor het aantal materialen dat nodig is voor de bouw en het onderhoud van je huis. Hoe kleiner je huis, hoe minder materialen en dus hoe duurzamer.

Nu kan je natuurlijk niet van de ene op de andere dag in een kleiner huis gaan wonen. Maar het kan je wel aan het denken zetten of je echt zo’n groot huis nodig hebt als je nu hebt en of er manieren zijn om je woning te delen. Dus:

Actie 2: Wees tevreden met een klein(er) huis

Wat je wel gelijk kunt doen, is je huis goed onderhouden, maar wel alleen verbouwingen te doen die strikt noodzakelijk zijn. Dus beperk cosmetische verbouwingen zoveel mogelijk. Dat scheelt gelijk weer geld.

Wat bij de oppervlakte niet meegenomen is, maar wat wel veel impact heeft, is dat je met een kleiner huis minder ruimte hebt voor spullen. En minder spullen kopen is heel belangrijk in een duurzaam leven, zoals je hier kunt lezen!

Zonnepanelen

Het elektriciteitsverbruik van een gemiddeld huishouden, heeft een impact van 3 van de 40 taartpunten van je ecologisch budget. Dat valt op zich nog wel mee als je je bedenkt hoeveel apparaten er elektriciteit gebruiken. Maar het is te verwachten dat ons elektriciteitsverbruik in de toekomst omhoog gaat. Het verbruik van aardgas en aardolie zal veel worden vervangen door elektrische alternatieven, zoals bijvoorbeeld warmtepompen en elektrische auto’s. Het is daarom goed om te zorgen voor een duurzame productie van elektriciteit.

Tot voor kort was de installatie van zonnepanelen een financiële no-brainer. Wij hebben 6 jaar geleden panelen op ons dak laten plaatsen en hebben die inmiddels bijna terugverdiend. De stroom die ze de komende 24 jaar waarschijnlijk nog wel leveren is dus gratis voor ons. Hoe de financiële terugverdientijd zich gaat ontwikkelen in de toekomst is onzeker. Maar milieutechnisch zijn zonnepanelen sowieso een goed idee. Dus:

Actie 3: Installeer zonnepanelen en kies voor een duurzame energieleverancier.

Warmtepompen

Ik wil hier (nog) niet diep ingaan op de werking, typen, en voor- en nadelen van warmtepompen. Voor nu gaan we er even vanuit dat warmtepompen een stuk beter zijn voor het milieu dan CV ketels. Maar warmtepompen werken het meest efficiënt als het water in je verwarmingssysteem niet heel warm hoeft te zijn. Voor je CV ketel maakt het niet zoveel uit of je water tot 60 of 80 graden verwarmt, bij een warmtepomp is het efficiënter als dat maximaal 55 graden is, maar liefst nog een stuk lager.

Voordat je een warmtepomp installeert loont het dus om laag-temperatuur-verwarming te installeren. Denk dan aan vloerverwarming en convectors in plaats van radiatoren.

Actie 4: Installeer laag-temperatuur-verwarming en/of doe de winter-check (zie hieronder)

Als je een CV ketel hebt, kan je ook checken of je huis klaar is voor verwarming met een lage temperatuur. Dit doe je door de watertemperatuur van je CV ketel in te stellen op maximaal 55 graden, liefst lager, en dan te kijken of je huis in de winter nog warm te stoken is. Let wel op dat je warm water uit de kraan op minimaal 60 graden blijft staan, om legionella te voorkomen. Blijft je huis de hele winter warm bij 50 graden verwarmingstemperatuur: gefeliciteerd! Nu ben je toe aan:

Actie 5: Installeer een warmtepomp

Als je een hybride (deels op aardgas) warmtepomp zou installeren kan deze actie al eerder. Of je een hybride of volledig elektrische warmtepomp wil kom ik in een later artikel nog op terug.

Ventilatie

20% van de warmte die je huis verlaat in de winter, gaat via de ventilatie. Ventilatie is nodig voor gezonde lucht in huis. De enige manier om te voorkomen dat er veel warmte je huis verlaat door ventilatie, is warmte-terug-win ventilatie. Vaak gaat dat samen met balans-ventilatie, waarbij de inkomende lucht in je huis verwarmd wordt met behulp van de lucht die je huis verlaat.

Dit is niet in elke bestaande woning even makkelijk te realiseren en eerlijkheid gebiedt mij te zeggen dat ik hier zelf ook nog mee bezig ben. Wordt vervolgd van mijn kant dus. Maar als het kan in jouw woning:

Actie 6: Installeer warmte-terug-win ventilatie

Kamertemperatuur

De acties hierboven gaan allemaal over verbouwingen en verhuizingen. Dat duurt allemaal lang en vergt soms best veel regelwerk. Maar goed nieuws: er zijn ook twee acties die je gelijk uit kunt voeren. De eerste van die twee is:

Actie 7: Zet de thermostaat niet hoger dan nodig (en de verwarming uit in kamers waar je niet bent)

Dit is een heel voor-de-hand liggende stap. Toch heeft het ons wel wat tijd gekost om hem te nemen. Wij hadden de thermostaat altijd op 20.5 graden staan. Vorig jaar hebben we dat verlaagd naar 19.5 en inmiddels naar 19 graden. En wat blijkt: de meeste mensen kunnen er prima aan wennen; wij in ieder geval wel. Wat helpt is om dit in de zomer in te stellen. Bij de overgang naar de winter is het toch altijd even wennen aan de kou en truien dragen en mijn ervaring is dat die overgang niet groter is als je de temperatuur lager instelt.

De vraag is natuurlijk hoeveel gas dit nou echt bespaart. Dat hangt van veel factoren af, maar de vuistregel is dat elke graad lager, 7-8% energie bespaart, wat voor een gemiddeld huishouden ongeveer 90 kuub gas is. Daar kunnen twee personen bijna een heel jaar van douchen!

Elektriciteitsverbruik

Het zal niemand verrassen dat elektriciteit en gas bijdragen aan je milieu-impact. Maar de tabel bovenaan dit artikel is wel handig als je wilt weten hoeveel het dan uitmaakt en hoe verschillende vormen van energievoorziening met elkaar vergelijken.

Zoals de tabel laat zien (en niemand zal verrassen) is de milieu-impact van je stroomverbruik lager als je zonnepanelen hebt. Dat de milieu-impact mét zonnepanelen niet nul is, heeft te maken met de productie en installatie van de zonnepanelen. Het advies voor een lage milieu-impact is dus niet verrassend:

Actie 8: Minimaliseer elektriciteitsverbruik

Als je je elektriciteitsverbruik wilt verminderen, moet je vooral denken aan de grootverbruikers in huis: wasmachine, droger, vaatwasser, koelkast etc. Het meest duurzaam zou zijn om minder apparaten te hebben, dat scheelt gelijk weer in de aanschaf van spullen en spullen zijn de categorie met de grootste milieu-impact. Dus bedenk dat je de was ook aan de waslijn kan drogen. En als je bepaalde apparaten toch aanschaft, zorg dan voor energiezuinige versies van goede kwaliteit die lang meegaan.

Conclusie

De 8 acties die je het beste kunt nemen zijn dus:

1. Isoleer je huis

2. Wees tevreden met een klein(er) huis

3. Installeer zonnepanelen en kies voor een duurzame energieleverancier

4. Installeer laag-temperatuur-verwarming en/of doe de winter-check

5. Installeer een warmtepomp

6. Installeer warmte-terug-win ventilatie

7. Zet de thermostaat niet hoger dan nodig.

8. Minimaliseer elektriciteitsverbruik

Hierbij geldt natuurlijk dat het verschilt per persoon en per huis hoe makkelijk de acties zijn. Ook kosten sommige acties best wat geld op korte termijn. Gelukkig zijn er verschillende subsidies beschikbaar en kan je vaak ook geld lenen bij de overheid voor verduurzaming. Ik ben in algemene zin geen voorstander van geld lenen voor van alles en nog wat. Maar aangezien veel verduurzamingen zichzelf op lange terugbetalen, is dat vaak toch een goede deal.

Wil je meer weten over mijn eigen reis van energielabel E naar A++, meld je dan hieronder aan en dan houd ik je op de hoogte!