Er is een prachtige anekdote uit 1894 die ons iets leert over duurzaamheid:
Eind 19e eeuw waren steden afhankelijk van duizenden paarden. Al het transport in de steden werd verzorgd door paarden. Zo waren er in Londen in 1900 duizenden taxi’s en bussen die door paarden werden getrokken. In het totaal waren er tienduizenden paarden nodig, alleen al voor het vervoer van personen. Daarnaast waren nog duizenden paarden nodig voor het transport van goederen en eten.
Het probleem was dat al paarden heel veel mest produceerden. Per paard wel rond de 20 kilo per dag. Vermenigvuldigd met het aantal paarden komt dit neer op meer dan een miljoen kilo paardenmest per dag, in Londen alleen al. Het gevolg was dat de straten bedekt waren met een laag mest, die stonk en veel vliegen aantrok.
Londen was uiteraard niet de enige stad die tijd die te maken had met een mestoverschot. In 1898 werd in New York een conferentie gehouden om oplossingen te vinden voor dit probleem. De conferentie zou 10 dagen duren, maar werd na 3 dagen al afgebroken omdat een oplossing onmogelijk leek.
Een onoplosbaar probleem
Vier jaar eerder, in 1894, was dit onoplosbare probleem ook al geïdentificeerd in een artikel in de Times of London. In dat jaar verscheen een artikel waarin werd voorspeld dat 50 jaar later (dus in 1944) de straten van Londen bedekt zouden zijn onder een 3 meter dikke laag mest. Bovendien werd dit gezien als een zichzelf versterkend probleem. Hoe meer paarden er zijn, hoe meer stallen en voedsel voor de paarden er nodig was, hoe meer voedsel er dus over grotere afstand vervoerd moest worden en hoe meer paarden er dus nodig zouden zijn.
Kortom: een onoplosbaar probleem. Of toch niet? Want 50 jaar later was Londen niet bedolven onder 3 meter paardenmest. Wat destijds niet voorspeld kon worden, was de opkomst van gemotoriseerd vervoer. In korte tijd werden paarden vervangen door motoren, die helemaal geen mest produceren.
De vergelijking met vandaag de dag
Ook vandaag de dag lijken sommige problemen onoplosbaar. Of op zijn minst gigantisch groot. Ook vandaag de dag hebben we te maken met vervuiling die een bedreiging vormt van onze manier van leven. Maar misschien bevinden we ons wel in een vergelijkbare situatie als in 1894. Misschien is er wel een oplossing, maar kunnen we die nog niet zien. Misschien kijken we over 100 jaar wel terug op deze tijd, ons afvragend waar we ons druk om hebben gemaakt.
Het probleem met de vergelijking
Bovenstaande vergelijking heeft meerdere problemen, maar ééntje springt eruit: de crisis, de conferentie en de voorspelling uit 1894 hebben nooit bestaan. Natuurlijk waren er veel paarden in de steden destijds. En natuurlijk was het een uitdaging om weer van die mest af te komen. Maar het artikel in de Times of London is waarschijnlijk nooit gepubliceerd. In 2004 schreef Stephen Davies het artikel The Great Horse-Manure Crisis of 1894, waarin hij bovenstaand verhaal vertelt en de vergelijking trekt met hoe we tegenwoordig tegen crises aankijken. Hij verwijst daarin naar een artikel in de Times, maar geeft geen precieze referentie (datum, titel, auteur of wat dan ook).
Sindsdien is dit verhaal ontelbaar vaak doorverteld, ook in Nederlandse media. Ik waardeer De Correspondent erg als medium, maar in 2016 begingen zij ook de fout dit verhaal voor waar aan te nemen. Ze verwijzen daarbij naar een artikel van Eric Morris uit 2007. Dat artikel bevat zelf helemaal geen referenties, dus het is onmogelijk om te vertellen waar Eric Morris het verhaal op heeft gebaseerd. Het moet haast wel geweest zijn op het artikel uit 2004.
Zelfs in de Times zelf, verscheen in 2017 een artikel waarin dit verhaal geciteerd stond. Een oplettende lezer vroeg zich af wat er precies in het artikel uit 1894 stond en ging op zoek. Na niets gevonden te hebben, richtte hij zich tot de Times met de vraag of zij het artikel konden terugvinden. Een zoektocht van de Times leverde ook niets op, waardoor de Times zich genoodzaakt voelde in 2018 te concluderen dat het artikel in 1894 waarschijnlijk nooit bestaan heeft.
Ook de conferentie in 1898 heeft waarschijnlijk nooit plaatsgevonden. Voor zover ik kan zien, zijn er nooit stukken teruggevonden die het bestaan van die conferentie aannemelijk maken. Het is dus een mooi, maar verzonnen verhaal.
De schade die het verhaal aan heeft gericht
Het verhaal van de paardenmest laat zien dat ontwikkelingen soms sneller gaan dan verwacht en dat het lastig is om de toekomst te voorspellen. Zelfs als we vergeten dat het verhaal een fabeltje is, kunnen we hier inspiratie uit halen. Je kan er gemotiveerd door raken om werk te maken van technologische en maatschappelijke verandering.
Toch gebeurt vaak het tegenovergestelde. Het verhaal wordt gebruikt als excuus voor in-actie. Het idee is dan dat milieu-problematiek toch wel opgelost gaat worden, dus dat we er niets aan hoeven te doen. Na het schrijven van zijn artikel in 2007, is Eric Morris een inspiratie geweest voor het werk van Steven Lewitt en Stephen Dubner bij Freakonomics. Zij betogen dat je niet moet stoppen met fossiele brandstoffen, maar dat de oplossing voor ons hedendaagse paardenmestprobleem ligt in zogenaamde geo-engineering. Specifiek willen ze kleine deeltjes in de atmosfeer spuiten die het zonlicht weerkaatsen en daardoor de aarde afkoelen.
Wat mij betreft zou dit precies de verkeerde les zijn uit het paardenmestverhaal, zelfs als dat verhaal waar was. In plaats van een echte oplossing, willen Lewitt en Dubner doen alsof de mest er niet is door iedereen knijpers op de neus te geven en oogkleppen op te doen. Dat is geen oplossing, maar een lapje tegen het bloeden.
De les die wel wel moeten trekken
In het paardenmestverhaal werden paarden uitgefaseerd en de mest opgeruimd. Vertaald naar het klimaatprobleem zou dat betekenen dat je stopt met fossiele brandstoffen en de overtollige CO2 in de lucht opruimt. In plaats van in-actie, roept het verhaal van de paardenmestcrisis ons juist op om in actie te komen en echte oplossingen te omarmen.
Een tweede les die we moeten trekken is dat we elkaar niet al te makkelijk na moeten praten. Daarom schrijf ik artikelen zoals deze: om de zin van de onzin te onderscheiden. Geen artikel missen? Meld je dan hieronder gratis aan en ontvang eens per twee weken een nieuw artikel.
En help je de Duurzame Nerd een handje door dit artikel te delen op social media, of te reageren op LinkedIn?